در گفتوگوی اختصاصی با دکتر مهدی نورایی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و مدیر گروه حقوق بشر مرکز تحقیقات و کرسی حقوق بشر، صلح و دموکراسی یونسکو، به بررسی ابعاد حقوقی حمله رژیم صهیونیستی به خاک کشور پرداختیم. این گفتوگو با هدف تبیین موضع حقوق بینالملل درباره ماهیت این حملات و راهکارهای موجود برای پیگرد قانونی آن انجام شده است.
ماهیت حقوقی حملات: تروریسم یا جنایت جنگی؟
دکتر نورایی با استناد به تعاریف حقوق بینالملل تصریح کرد: «تروریسم به استفاده سازمانیافته از خشونت و ارعاب، به ویژه علیه غیرنظامیان، برای دستیابی به اهداف سیاسی اطلاق میشود. رژیم صهیونیستی در حمله اخیر خود به ایران، با هدف قرار دادن عمدی غیرنظامیان و تأسیسات حیاتی، معیارهای کلیدی تروریسم را محقق ساخته است.»
وی افزود: «عنصر غافلگیری و ایجاد رعب عمومی از شاخصهای بارز این اقدام بوده که آن را به وضوح در چارچوب تعاریف حقوقی تروریسم قرار میدهد. البته اگر این حملات در چارچوب یک درگیری مسلحانه گسترده تفسیر شود، عنوان جنایت جنگی نیز قابل اعمال است، چرا که هدفگیری غیرنظامیان به هر شکلی نقض صریح کنوانسیونهای ژنو محسوب میشود.»
نقش عنصر غافلگیری در تفکیک تروریسم از جنایت جنگی
دکتر نورایی در این بخش از گفتوگو تأکید کرد: «اگرچه غافلگیری از ویژگیهای معمول حملات تروریستی است، اما این عنصر به تنهایی تعیینکننده نیست. در تروریسم، غافلگیری به عنوان تاکتیکی برای حداکثر تأثیر روانی و ایجاد ترس عمومی به کار میرود، در حالی که در جنایات جنگی، نقض قوانین جنگ فارغ از غافلگیرانه بودن یا نبودن حمله، موضوعیت دارد.»
راهکارهای حقوقی برای پیگرد بینالمللی
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی به سازوکارهای موجود اشاره کرده و توضیح داد: «حقوق بینالملل بشردوستانه (IHL) این امکان را فراهم میکند که با استناد به نقض کنوانسیونهای ژنو، پروندهای در دیوان کیفری بینالمللی (ICC) تشکیل شود. همچنین حقوق بینالملل بشر (IHRL) زمینه را برای محکومیت این اقدامات در نهادهای حقوق بشری سازمان ملل فراهم میکند.»
دکتر نورایی در ادامه به چالشهای پیشرو اشاره کرد: «شورای امنیت سازمان ملل به دلیل ساختار قدرت و وتوی آمریکا، معمولاً در برخورد با رژیم صهیونیستی ناتوان عمل کرده است. تحریم اخیر گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور فلسطین توسط آمریکا، نشاندهنده چالشهای سیاسی پیشروی این سازوکارهاست.»
