1. خبر
  2. گفتگو
  3. اسناد
  4. نمایشگاه و همایش

در نشست خبری دبیرکل بنیاد هابیلیان در سنندج مطرح شد

یادواره «1870 شهید ترور استان کردستان» 27آذر در سنندج برگزار می‌شود

نشست خبری با اصحاب رسانه استان کردستان با موضوع «یادواره 1870 شهید ترور کردستان» در سنندج برگزار شد. به گزارش پایگاه خبری‌تحلیلی هابیلیان خانوادۀ شهدای ترور کشور در ابتدای این ن...

دبیرکل بنیاد هابیلیان در سخنرانی قبل از خطبه‌های نمازجمعه سنندج

ایران قربانی ترور و پرچمدار مبارزه با تروریسم است

دبیرکل بنیاد هابیلیان با یادآوری ۱۷هزار شهید ترور کشور، گفت: ایران خود قربانی ترور و پرچمدار مبارزه با تروریسم است. به گزارش پایگاه خبری‌تحلیلی هابیلیان (خانوادۀ شهدای ترور کشور...

گفت‌وگو با عزت‌الله مطهری دربارۀ منافقین در قبل و بعد از انقلاب

سازمان از همان روز اول به التقاط رسید

غیر ممکن است کسی دربارۀ فعالیت‌های مبارزاتی علیه رژیم پهلوی مطالعه کرده باشد و نام عزت‌الله مطهری (شاهی) به گوشش نخورده باشد؛ کسی که خاطرات بی‌نظیری از مجاهدین خلق در خارج و داخل...

گفت‌وگوی ایکنا با دبیرکل بنیاد هابیلیان

کم‌کاری‌ها در تبیین چهره تروریسم باعث عوض شدن جای جلاد و شهید می‌شود

دبیرکل بنیاد هابیلیان گفت: کم‌کاری در استفاده از ظرفیت ۱۷هزار شهید ترور برای تبیین چهره ایران به عنوان قربانی تروریسم مهمترین عامل عوض‌شدن جای جلاد و شهید است و امروز که اکثر مرد...

پایگاه خبری تحلیلی المانیتور گزارش می‌دهد

گزارش رسانه غربی درباره لابی منافقین در آمریکا علیه ایران

طبق گزارش پایگاه خبری تحلیلی «المانیتور»، گروه تروریستی منافقین تنها در سال گذشته میلادی از طریق دفتر مستقر خود در واشنگتن که در نزدیکی کاخ سفید واقع است، لابی‌های گسترده‌ای علیه...

معرفی کتاب (31)

روایت «آواز، بچه، آتش» از زندگی شهید دستغیب

  «آواز، بچه، آتش» روایتی است خواندنی از زندگی کم نظیر شهید آیت الله سید عبدالحسین دستغیب که در ۲۰ آذرماه سال ۱۳۶۰ به شهادت رسید. شهید آیت الله سید عبدالحسین دستغیب در شب عاشورای...

سیاهه جنایات آمریکا

حضور هابیلیان در نمایشگاه کتاب مشهد

  بنیاد هابیلیان، در حاشیه نوزدهمین نمایشگاه ناشران جهان اسلام و هشتمین نمایشگاه ملی کتاب دفاع مقدس، نمایشگاه تروریسم دولتی آمریکا را در سالن انوری نمایشگاه بین‌المللی مشهد برای...

توطئه‌های استکبار جهانی علیه انقلاب اسلامی

نمایشگاه هابیلیان در اداره آموزش‌وپرورش چناران

  بنیاد هابیلیان، با هدف آشنایی قشر فرهیخته جامعه با توطئه‌های شوم استکبار جهانی علیه انقلاب اسلامی، نمایشگاه عبور از بحران‌های انقلاب اسلامی را به مدت یک هفته در اداره آموزش و پر...

  1. سرگذشت‌پژوهی قربانیان ترور
  2. زندگی‌نامه قربانیان ترور
  3. حقوق بشر

گفت‌وگوی بنیاد هابیلیان با برادر شهید عبدالله اناری ‌مومن‌آبادی

گروهک کومله برادرم و همرزمانش را با بی‌رحمی آتش زد

گروهک تروریستی کومله، پس از پیروزی انقلاب اسلامی و درگیری ایران با نیروهای بعثی، فرصت را مغتنم شمرد تا انقلابی نیز در وضعیت کردستان به وجود آورد و با تسلط کامل بر کردستان، آن را ...

گفت‌وگوی هابیلیان با همسر شهید افشاری

گروهک کومله پیکر بی‌جان همسرم را کنار جاده رها کرده بود

شهید عباس افشاری 5فروردین1329 در مشهد متولد شد. پدرش در شرکت مسافربری کار می‌کرد و مادرش خانه‌دار بود. وی تا مقطع سوم متوسطه به تحصیل پرداخت و در سال 1351 ازدواج کرد. حاصل این از...

شهید استان کرمان

شهید نصرالله خاندانی

شغل: کارمند آموزش‌وپرورش تاریخ تولد: 4آذر1328 محل تولد: کرمان تاریخ شهادت: 27اسفند1365 محل شهادت: کرمان(در مسیر رسیدن به محل کارش) شهید نصرالله خاندانی 14آذر1328 در خانواده‌...

شهید استان خراسان رضوی

شهید غلامرضا بشتام

شغل: دانش‌آموز تاریخ تولد: 3بهمن1347 محل تولد: مشهد تاریخ شهادت: 21دی1362 محل شهادت: کردستان شهید غلامرضا بشتام 3بهمن1347 در مشهد متولد شد. پدرش کشاورز و مادرش خانه‌دار بود...

خاطرات شهدای ترور (قسمت نودوششم)

شهید قانع‌ مقابل کوچک‌‌ترین انحرافات می‌ایستاد

انحراف قبل از انقلاب انحراف كوچكی در يكی از همکاران شهید قانع پيش آمده بود كه او بسيار معترض شد و به او گوشزد كرد. من گفتم كه اين كار عمدی نبوده و سهوی بوده است، چرا اينگونه رفت...

مصاحبه با همسر شهید گل‌محمد فرهمند، به مناسبت سالروز حادثه تروریستی تاسوعای چابهار

برای تروریست‌ها فرقی نمی‌کرد شیعه را کشته‌اند یا سنی

چهارشنبه ۲۴ آذرماه ۱۳۸۹ همزمان با برپایی مراسم تاسوعای حسینی در شهرستان بندری چابهار عناصر وابسته به مستکبرین جنایتی خونین را رقم زد که موجب پیوستن ۳۲ نفر دیگر از مردم بی‌دفاع به...

مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین عمادی امام جمعه و حیدر جم فرماندار سابق گنبد غائله ی گنبد

در جمع‌بندی غائله گنبد باید گفت که مسأله ترکمن و غیرترکمن، شیعه و سنی جزء صغری قضیه بود و مسائل دیگر چون حضور گروهک‌هایی چون چریک‌های فدایی خلق، حزب توده، مارکسیست‌ها، پیکار، طوفان،آرمان مستضعفین،مجاهدین خلق(منافقین)، عدم آشنایی افراد منطقه با جریانات سیاسی و گروهک‌ها، عدم حضور یک روحانی متعهد و آشنا به مشکلات مردم، حضور فئودال‌ها و درباریان و استثمار مردم از عوامل جنگ بود.

مقدمه

خاطرات مبارزانی که به طور مستقیم در کانون مبارزات انقلابی قرار داشته‌اند و از نزدیک وقایع مربوط به آن را مشاهده کرده‌اند، یکی از بهترین راه‌های شناخت انقلاب اسلامی به شمار می‌رود. به همین منظور مصاحبه‌ای با حجه‌الاسلام والمسلمین شیخ حسین عمادی(عماد)و مهندس حیدر جم در ارتباط با غائله گنبد صورت گرفت تا زوایایی از حوادث آن دوره مورد بر رسی قرار گیرد.

حجه‌الاسلام والمسلمین شیخ حسین عمادی(عماد)در سال 1326 در شهرستان قم محله‌ی چهارمردان متولد گردید. ایشان یکی از روحانیون پرتلاش انقلاب اسلامی می‌باشد که با شروع نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی با این نهضت همراه و همگام شد و با ایراد سخنرانی‌های متعدد برضد رژیم پهلوی به مبارزه پرداخت که در نتیجه با این فعالیت‌ها به زندانها و تبعیدهای زیادی محکوم گردید. ایشان علاوه بر حضور مؤثر در دوران انقلاب اسلامی، پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز نقش مهمی در منطقه‌ی گنبد و تثبیت انقلاب اسلامی در آن مناطق ایفا کردند.

لازم به ذکر است که حجت‌الاسلام عمادی به عنوان نماینده‌ی مشترک نخست‌وزیر، ستاد عملیاتی قم و مسئول برگزاری رفراندوم در گنبد به ایفای نقش پرداختند.

- با عرض سلام خدمت حضرتعالی وتشکر از اینکه مصاحبه را پذیرفتید .حاج آقا با توجه به اینکه حضرتعالی در سال 1359 از طرف حضرت امام به امامت جمعه گنبد منصوب شدید در سال 1358 به چه منظور در گنبد حضور داشتید؟

بسم الله الرحمن الرحیم. من هم خدمت شما و سایر خوانندگان محترم سلام عرض میکنم اینجانب در سال 57 که به شهرستانهای مختلف سفر می کردم تا حرکت ونهضت انقلاب را به مانند سایر نیروهای انقلابی به پیش ببریم به منطقه گنبد رفتم ویک سخنرانی مهیج در مسجد قائمیه ایراد و اولین مرگ بر شاه را در آن منطقه به راه انداختیم که به دنبال آن دستگیر وروانه زندان کمیته مشترک تهران شدم.به هرحال در فروردین 58 به دیدن منسوبین واقوام همراه خانواده به گنبد آمدم وسوال کردم که آیا مقدمات رفراندوم انجام شده یا نه؟ به فرمانداری مراجعه کردم دیدم هیچ اقدام جدی صورت نگرفته است.

- حاج آقا عمادی قبل از اینکه وارد چگونگی رفراندوم در شهر ستان گنبد شویم، لطفاً موقعیت جغرافیایی و ساختار فرهنگی مذهبی گنبد را تشریح نمایید؟

در ابتدا برای اینکه حضرتعالی و سایر خوانندگان محترم در جریان قرار بگیرند که در مسایل گنبد اشراف دارم نیاز به یک مقدمه تاریخی و چگونگی ورود اینجانب به منطقه گرگان و گنبد می‌باشد. اینجانب در سال 1349جهت تبلیغات ماه مبارک رمضان به گنبد رفتم ودیدم که به هیچ وجه زمینه مبارزاتی وانقلابی وجود ندارد.امادر ارتباط با موقعیت جغرافیایی گنبد باید بگویم که شهر گنبد در زاویه نقشه قرار گرفته است و مردمی که در آنجا ساکن هستند اکثراً از جاهای دیگر کشور کوچ کرده‌اند و در آنجا مستقر شده‌اند و در واقع همه ایران در آنجا هست. اصفهانی، زابلی، همدانی، بلوچ، شیرازی ،مشهدی ،شاهرودی،سبزواری،اردبیلی،تبریزی،سرابی و...به منطقه ترکمن‌صحرا و گنبد آمده‌اند حالا چرا به آنجا آمدند به دلیل اینکه آنجا قطب اقتصادی بوده است و سه محصول گندم، جو و پنبه کشت می‌شده است. مردم منطقه هم اکثر سنی هستند و متأسفانه شم سیاسی و انقلابی در آن مقطع نداشتند و این هم به دلیل آن بود که یک روحانی عالم و دردآشنا در آنجا نبود که مردم را با مسایل سیاسی آشنا کند و به آنها جهت بدهد. در گنبد در آن زمان بهائیت و انجمن حجتیه به شدت فعالیت می‌کردند و انجمن حجتیه که صد درصد با مبارزه انقلابی مخالف بود و اعتقاد داشتند که امام عصر می‌آید و کار را تمام می‌کند.

- حاج‌آقا عمادی چه عللی باعث غائله و جنگ گنبد در سال 58 گردید؟

همان‌طور که در صحبت‌هایم گفتم یک عامل را نمی‌شود در نظر گرفت و در واقع باید عوامل بسیار را کنار هم قرار دهیم تا به نتیجه برسیم. همان‌طور که ذکر شد در گنبد اقوام مختلف با فرهنگ‌ها و دیدگاه‌ها و عقاید مختلف جمع شده‌اند و یک فردی هم نبود که آنها را تغذیه فکری و سیاسی بکند و هر فرد سرگرم کار و خودش بود لذا اگر چریک‌های فدایی خلق آنجا آشیانه می‌کنند هیچ‌فردی توجه نداشته است. اگر کمونیست‌ها، حزب توده، بهایی‌ها در آنجا دست به فعالیت زدند به خاطر همان دنج بودن و مشغول بودن مردم به کار خویش بوده است. در کنار آن روحانیت اهل سنت در آن مقطع با وهابیت عربستان و پاکستان در ارتباط بودند و به ایجاد اختلاف شیعه و سنی در منطقه دست می‌زدند. در کنار این عوامل شاهپور غلامرضا، عبدالرضا، شمس، اشرف و محمدرضا پهلوی اصلاحات ارضی کرد و تمام زمین‌های مردم را در اختیار خودشان قرار داده بودند. در واقع مردم زمین‌هایشان را از دست داده بودند و حقشان پایمال شده بود. توده‌ای‌ها و چریک‌ها مردم منطقه را تحریک می‌کردند که بیایید از حکومت حقتان و زمین‌هایتان را بگیرید و به دنبال رویارویی مردم با حکومت بودند. من خودم چندین بار با آخوندهای ترکمن صحبت کردم متوجه شدم که چریک‌های فدایی خلق آنها را تحریک کرده‌اند. چریک‌ها هم‌چنین به ترکمن‌ها می‌گفتند که شما یک قوم هستید و باید تجزیه شوید و مستقل زندگی کنید درست همین کار را در کردستان و خوزستان مطرح می‌کردند. چریک‌ها می‌گفتند که ما در کنار شما هستیم و حمایتتان می‌کنیم لذا با هم متحد شدند. در این پروسه کمونیست‌ها نیز با چریک‌ها هم‌صدا شدند و به دنبال تجزیه آن منطقه بودند. جدای این عوامل یک عده عناصری نیز چون لیبرال‌ها هم قائل به دین منهای روحانیت بودند و اعتقاد داشتند حالا که انقلاب به پیروزی رسیده است روحانیت باید از حکومت کنار بروند و قدرت را به ما بسپارند. من در طول مدتی که در گنبد بودم با آنها درگیر شدم و بسیاری از آنها را تصفیه کردم. این عوامل در اکثر نهادهای دولتی نفوذ داشتند و به ترویج افکار خود می‌پرداختند که در مدت زمانی که در آنجا مستقر بودم به تصفیه آنها در آموزش وپرورش حتی در شهربانی و...پرداختم.

در جمع‌بندی غائله گنبد باید گفت که مسأله ترکمن و غیرترکمن، شیعه و سنی جزء صغری قضیه بود و مسائل دیگر چون حضور گروهک‌هایی چون چریک‌های فدایی خلق، حزب توده، مارکسیست‌ها، پیکار، طوفان،آرمان مستضعفین،مجاهدین خلق(منافقین)، عدم آشنایی افراد منطقه با جریانات سیاسی و گروهک‌ها، عدم حضور یک روحانی متعهد و آشنا به مشکلات مردم، حضور فئودال‌ها و درباریان و استثمار مردم از عوامل جنگ بود.

- پس از شروع جنگ گنبد واکنش مردم منطقه چگونه بود؟

پس از آغاز درگیری، شهر از کنترل خارج گردید و صدای تیراندازی متناوب به گوش می‌رسید و به جز گروهک‌های درگیر و آمبولانس‌ها که زخمی‌ها را به بیمارستان می‌رساندند فرد دیگری در خیابان‌ها دیده نمی‌شد. در واقع در 5 فروردین 58 جنگ گنبد شروع شد. اینجانب ستاد عملیاتی در مسجد عسگریه (میدان 17 شهریور فعلی) را تشکیل دادم. مردم سنگربندی کردند. این مسجد در ابتدای شهر قرار داشت و هرگاه نیرو از تهران، شاهرود، علی‌آباد، مشهد می‌آمد در آنجا سازماندهی و از آنجا امدادرسانی می‌شد. در این زمان همه مغازه‌ها تعطیل بود، نان و مواد غذایی نبود، بلکه از شهرهای مختلف می‌رسید، مردم از راه‌های فرعی به گنبد می‌آمدند. دارو و لوازم جراحی را به بیمارستان برای مداوای مجروحین می‌فرستادیم. من هم با قم و تهران ومشهد به صورت جدی در ارتباط بودم و گزارش‌ها را منعکس می‌کردم.در این زمان کمیته تهران و کمیته مشهد و کمیته قم اینجانب را به عنوان نماینده از صدا وسیما اعلام نمودند و دولت موقت هم مراتب را تایید نمود.

- حضرت حجت‌الاسلام والمسلمین عمادی در ارتباط با رفراندوم مطالبی را اگر به خاطر دارید بفرمایید؟

در روزهای قبل از برگزاری رفراندوم به فرمانداری گنبد مراجعه کردم، دیدم در خصوص مسأله‌ی انتخابات فرماندار بسیار ضعیف برخورد کرده است. حال آن‌که یک روز بیشتر به انتخابات باقی نمانده بود، حتی صندوق آراء هم تهیه نکرده بودند. به سرعت از جعبه‌های میوه صندوقی تهیه کردیم و در آن پارچه پیچیدیم و آماده رأی‌گیری ساختیم. باخبر شدم که ترکمن‌ها هم موضوع تجزیه را مطرح کرده‌اند و درصدد تشکیل حکومت خودمختار هستند. در روز رأی‌گیری جنگ شروع شد. در حالی که جنگ در محل غربی ترکمن‌ها بود، ما صندوق‌ها را در محل‌های شرقی و شمالی شهر مستقر کردیم. تیراندازی شدت گرفت، خبر از کشته شدن افراد بود، اما مردم به پای صندوق‌های رأی حاضر شدند و رأی دادند. من هم در شهر حین سرکشی به صندوق‌ها به اطلاعیه‌ی چریک‌های فدایی خلق در تحریم رفراندوم و تهدید مردم به حضور در رفراندوم بود. در هر حال کوشش و همت این بود که آن روز رأی‌گیری انجام گیرد. بحمدالله رأی‌گیری انجام شد و در پایان صندوق‌ها را جمع‌آوری کردند و ما آرا را شمارش و صورت جلسه کردیم. فقط از بخش شیعه، شمار 30151 رأی آمد که ما صورت‌جلسه کردیم و به تهران اعلام نمودیم.

- واکنش دولت موقت نسبت به حوادث گنبد چه بود؟

آنها هم دوپهلو حرف می‌زدند. در آن زمان یک هیأت اعزامی از تهران به گنبد برای بررسی حوادث آمد و من با آنها صحبت می‌کردم ولی هرچی که آنها می‌گفتند من به آنها اعتماد نمی‌کردم و فقط اخبار و حوادث را با تهران و قم هماهنگ می‌کردم و طبق آن عمل می‌کردم. هم‌چنین دولت موقت چند هواپیمای جت به منطقه فرستاد و از فراز شهر گنبد مانور می‌دادند که هدف‌شان ترس در دل مخالفان رژیم در شهر بود.

- لطفاً درباره اندیشه چریک‌های فدایی خلق توضیح دهید؟

قبل از پیروزی انقلاب من با اکثر گروه‌ها و جریانات مخالف شاه که یک هدف و مقصد داشتند و آن سقوط و سرنگونی شاه بود ارتباط داشتم. در آن زمان‌ها با هم کار می‌کردیم برای سرنگونی رژیم شاه که بدان نائل آمدیم. اما پس از سقوط شاه آنها تغییر مواضع دادند و خطمان عوض شد و ارتباطمان قطع شد. آن زمان دریافتمان این بود که چریک‌ها نسخه دوم مارکسیست‌ها و توده‌ای‌ها هستند با یک تفاوت که مارکسیست‌ها حمله مسلحانه جزء برنامه‌شان نبود ولی چریک‌ها مشی مسلحانه داشتند. آنها براساس استدلال‌هایی که داشتند می‌گفتند مارکسیسم باید حاکم باشد و محورهای تز، آنتی‌تز و سنتز مطرح بود و افراد را جذب می‌کردند و تبلیغات زیادی داشتند.

- حاج‌آقا درباره بولتن‌های تبلیغاتی چریک‌های فدایی خلق بفرمایید؟

بولتن‌هایی که توسط چریک‌ها چاپ می‌شد محدود به دو الی سه صفحه بود. در آن بولتن‌ها بیشتر به گزارشات درگیری‌ها و راهکارهای مبارزاتشان می‌پرداختند. در واقع تمام اعلامیه‌ها و نشریات چریک‌ها توسط دفتر تبلیغاتی سازمان به زبان ترکی تهیه و چاپ و بین ترکمن‌ها پخش می‌شد.

- غایله گنبد چگونه به پایان رسید؟

با توجه به گزارشات اینجانب وفرماندار وقت دولت به اعزام نیرو پرداخت ونیروهای انقلابی از کمیته های مشهد،گرگان،علی آباد،شاهرودبه کمک آمدندو ارتش هم با اعزام فانتوم و پرواز در سطح پایین وشکستن صوت،نیروهای مخالف عقب نشینی کردند وتوافق نامه ای هم تنظیم شد وپس از آن بازارها باز ومردم به شادمانی پرداختند.

مصاحبه با مهندس حیدر جم

مهندس حیدر جم در سال 1309 در شهرمیانه از توابع آذربایجان شرقی در یک خانواده متولد شد. دوران کودکی و تحصیلات تا ششم ابتدایی را در میانه سپری کرد. ایشان در سال 1327 به عنوان معلم به استخدام اداره فرهنگ ( آموزش و پرورش )در آمد و از سال 1329 وارد خدمت در نیروی هوایی ارتش گردید.مهندس جم در سال 1338 در دانشکده صنعتی امیر کبیر ( پلی تکنیک ) پذیرفته و ضمن تحصیل در دانشگاه از دانشجویان دانشکده افسری نیز محسوب می شد.ایشان بعداز فراغت از تحصیل در سال 1342 با مدرک فوق لیسانس در رشته مهندسی برق الکترونیک فارغ التحصیل شد و در سازمان صنایع نظامی ارتش به فعالیت پرداخت و درسال 1347 تا 1348 به مدت 15 ماه برای طی دوره تکمیلی مخابرات به کشور انگلستان اعزام گردید در سال 1353 بازنشسته شدند.

با پیروزی انقلاب مهندس جم به انقلابیون پیوست و به فعالیتهای خویش در جهت تثبیت نظام مقدس جمهوری اسلامی پرداخت .ایشان در سال 1359 به دستور آقای میرسلیم معاون سیاسی وزارت کشور جهت رسیدگی به امور گنبد گاووس به این شهر اعزام و در حدود یک سال به سمت فرمانداری مشغول به کار گردید و در برخورد با عوامل نفوذی و جلوگیری از ناهنجاری های گنبد و جذب ترکمن ها تلاش بسیاری را انجام داد.

در ارتباط با موقعیت جغرافیایی و ویژگی‌های تاریخی، فرهنگی و مذهبی گنبد توضیح بفرمایید؟

منطقه ترکمن‌صحرا منطقه وسیعی است که از شمال به روسیه از غرب به گرگان، از شرق به بجنورد و از جنوب به شاهرود منتهی می‌شود. از شهرهای این منطقه می‌توان به رامیان، آزادشهر، کلاله، مینودشت، مراوه‌تپه اشاره نمود. جمعیت منطقه ترکمن‌صحرا در اوایل انقلاب 500 هزار نفر بود که مرکز شهرستان گنبد می‌باشد. در گنبد بیش از نصف اهالی از نژادهای مختلف: فارس، ترک، بلوچ و بقیه از نژاد ترکمن می‌باشند. سرزمین خانات آسیای مرکزی زیستگاه و خاستگاه اولیه ایلات ترکمن است. بخش عمده این سرزمین بیابانی بی‌آب و علف به نام «قره‌قوم» است که صحرایی است بی‌پایان که در آن جز دهشت چیزی یافت نمی‌شود و در زمستان سرمای سخت و برف هولناک و در تابستان گردبادهای مهیب و شن‌های متراکم به کیفیت وحشتناک عبور از این وادی خاموشان را دچار مخاطره می‌سازد. در واقع ترکمن‌ها که برمبنای اقتصاد قبیله‌ای زندگیشان به احشام بسته بود، در جستجوی آب و مرتع برای شترها، اسب‌ها و دام‌های خود به حرکت افتادند و کوچ از سرزمین مادری به اطراف و اکناف را آغاز کردند. در سال‌های قرن چهارم هجری سه قبیله بزرگ ترکمن یعنی یموت، گوکلان، تکه در حدود استرآباد (گرگان) و خراسان ساکن شدند. به مرور نیز اقوام دیگر از آذری‌ها، بلوچ‌ها، زابلی، شاهرودی و خراسانی‌ها به این منطقه مهاجرت کرده و ساکن شدند. در واقع می‌توان گفت گنبد مثل یک کشور کوچک با انواع و اقسام قومیت‌ها است و اگر بگوییم که ضدانقلاب جای خوبی را برای پیاده کردن اهداف خود پیدا کرده بود نشان از دقت آنها در مسایل سیاسی و اجتماعی منطقه ترکمن‌صحرا بود. اما درباره تعداد آبادی‌ها می‌توان گفت که در آن زمان (سال 58) بیش از 400 پارچه آبادی در ترکمن‌صحرا وجود داشت که بیشتر ترکمن‌نشین بودند. شغل اصلی مردم کشاورزی است ولی شکار، دامپروری، ماهیگیری، قالی‌بافی نیز رایج است. کشت آن بیشتر به صورت دیم می‌باشد. تولیدات عمده منطقه ترکمن‌صحرا گندم، جو، پنبه، دانه‌های روغنی مانند آفتابگردان است.

درباره دین و مذهب ترکمن‌ها می‌توان گفت که مسلمان هستند ولی اکثراً حنقی‌مذهب هستند. زبان آنها نیز ترکمنی است و یکی از کتاب‌های مهم آنها که مثل شاهنامه فردوسی است و در مراسم‌های خود استفاده می‌کنند کتاب مختوم قلی است.

- جناب آقای مهندس حیدر جم همان‌طور که مستحضر هستید درباره چگونگی شکل‌گیری غائله گنبد در فروردین‌ماه سال 58 توسط گروه‌ها و جریان‌های سیاسی چون سازمان چریک‌های فدایی خلق، دولت موقت، نیروهای نظامی، شورای ستاد خلق ترکمن و... علل و عوامل مختلفی مطرح شده است. از دیدگاه حضرتعالی که ناظر و شاهد در حوادث گنبد بودید چه علل و عواملی باعث این حادثه گردید؟

بله، همان‌طور که جنابعالی فرمودید علل و عوامل مختلفی در به وجود آمدن جنگ اول در گنبد نقش داشت. ولی در واقع علت اصلی، انواع قومیت‌ها در منطقه بود که نیروهای ضدانقلاب و در رأس آن حزب توده و عوامل چریک‌های فدایی خل از آن به نحو احسن بهره‌برداری سیاسی کردند و به آشوب‌خیزی در منطقه پرداختند. از علت‌های دیگر نیز مسأله زمین بود. این مسأله ریشه تاریخی دارد. رژیم پهلوی برای پراکنده ساختن ترکمن‌ها عده‌ای از آنها را از بین برد و عده‌ای دیگر را به مناطق مختلف تبعید کرد و بسیاری از زمین‌های آنها را غصب کرد و به اشخاصی مانند هژبر یزدانی، شاهپور غلامرضا، اشرف پهلوی، سرلشکر مزین و سایر درباریان وابسته واگذار کرد. به این ترتیب هم مخالفان خود را پراکنده ساخت و هم با تقسیم زمین‌ها بین خانواده و نزدیکان خویش ترکمن‌ها را به کارگری گرفت و برای تثبیت موقعیت خود سعی در بی‌فرهنگ نگاه داشتن آنها نمود. بدین ترتیب توده‌های دهقانان ترکمن که در اثر تجاوزات پهلوی‌ها زمین‌های خود را از دست داده بودند، آواره شهرها شدند. رجال و سرمایه‌داران وابسته به درباره به ویژه از طریق سرلشکر مزین هزاران هکتار اراضی کوچک را از خرده‌مالکان و دهقانان خرده‌پا متصرف شدند و صدها روستایی خرده‌پای ترکمنی که نسبت به این تجاوزات شاکی بودند از سوی مراجع دولتی و نظامی و ساواک به عنوان اخلال‌گر و مخالف شاه دستگیر و شکنجه شدند.

همان‌طور که ذکر کردم از جمله علل اصلی مشکلات گنبد مسئله زمین و فئودال‌های آن منطقه بود. بلافاصله پس از پیروزی انقلاب فئودال‌ها که مدت‌ها ظلم و ستم بر مردم داشتند از کشور فرار کردند و عده‌ای نیز چون حزب توده و چریک‌ها به تحریک مردم و ایجاد اختلافات پرداختند و آگاهانه با دامن زدن به اختلافات قومی و مذهبی و تحریک ترکمن‌ها که زمینه فکری، مادی و فرهنگی را به دلیل ستم‌های رژیم گذشته و تا حدودی عملکرد اشتباه برخی از ارگان‌های اجرایی داشتند جنگ را ایجاد کردند. من در مقاله‌ای در روزنامه کیهان در ارتباط با حوادث آن دوره نوشتم که ترکمن‌ها با انقلاب هماهنگی کامل دارند و اعلام بیعت کردند و در واقع همین‌طور هم بود اما در مقابله با من سازمان حزب توده و چریک‌های فدایی به شدت دست به تبلیغات و فعالیت زدند و با عناوین مختلف در شب‌نامه‌ها و بولتن‌های خود چون جم آتش‌افروز است، جم ضدخلق ترکمن و... مطلب نواشتند و ماهیت واقعی خود را نشان دادند. آقای حمیدیان یکی از این عوامل چریکی فدایی بود که از عوامل فرخ نگه‌دار در منطقه بود. به هر حال بخش عمده‌ای از خواست‌های ترکمن‌ها حل مسأله زمین و بازپس گرفتن اراضی از دست رفته از سرمایه‌داران و وابستگان رژیم سابق و تقسیم عادلانه آن اراضی میان خودشان را تشکیل می‌داد.

- پس از شروع این حوادث، واکنش مردم و دولت موقت نسبت به این حوادث چه بود؟

پس از آغاز درگیری‌ها زدوخورد به خیابان‌های اصلی کشیده شد و گروه‌های متخاصم روی بام‌ها و مغازه‌ها سنگر گرفتند. مغازه‌ها و ادارات تعطیل شد و مردم جرأت بیرون آمدن از خیابان را نداشتند. در این زمان پاسگاه‌های ژاندارمری نیز مورد حمله و دستبرد قرار گرفت. در واقع پاسگاه‌هایی که در غرب شهرستان قرار داشت توسط نیروهای ضدانقلاب چریک‌های فدایی مورد حمله قرار گرفت و سلاح‌های آن را به غنیمت بردند. اما پاسگاه‌های دادلی، مراوه‌تپه، کرند، گلی‌داغ توسط نیروهای مردمی و انقلابی تخلیه شد و به مراوه‌تپه سلاح‌ها آورده شد. چریک‌ها در آن زمان می‌گفتند که شیعه‌ها می‌خواهند سنی‌ها را بکشند و به اختلافات فرقه‌ای دامن می‌زدند. به طور کلی می‌توان گفت که ترکمن‌ها به خاطر نظریه خاص مذهبی‌شان آدم‌های سیاسی نیستند. هر مسأله‌ای که پیش می‌آمد می‌گفتند که تقدیر الهی است و در حقیقت چریک‌ها از این موضع استقبال کرده و در درون ترکمن‌های ستاد آنها نفوذ کردند و به آنها سلاح می‌دادند و متأسفانه عده‌ای از آنها فریب خورده و جذب سازمان شدند.

پیش از این نیز از سوی نخست‌وزیر هیأتی اعزامی وارد گنبد شدند تا از طریق مذاکره با طرفین درگیر در گنبد تلاش خود را به پایان دادن زدوخوردهای شهر آغاز کنند. من نیز که از طرف مهندس غرضی مأموریت داشتم که از وضعیت گنبد گزارش تهیه کنم این کار را انجام دادم و گزارشی را به سپاه، وزارت کشور و نخست‌وزیر دادم.

- درباره کشته‌شدگان و مجروحین حوادث گنبد گزارش‌های ضدونقیضی ذکر شده است. تعداد حقیقی چقدر بود؟

بنده اطلاع دقیق و مستندی از تعداد مجروحین و تلفات حادثه در ذهن ندارم.

- با توجه به اینکه در 10 فروردین رفراندوم برای انتخاب نوع نظام صورت گرفت لطفاً درباره چگونگی برگزاری رفراندوم و حوادث به وجود آمده بفرمایید؟

ضدانقلاب بسیار سران ترکمن و مردم منطقه را تهدید می‌کرد که در انتخابات رفراندوم شرکت نکنند. حتی رادیوهای بیگانه و در رأس آنها بی.بی.سی اعلام کرد که ترکمن‌ها رفراندوم را تحریم کرده‌اند اما در حقیقت ترکمن‌ها و مردم گنبد در رفراندوم شرکت کردند و بنده نیز طی ملاقاتی که با سران طوایف ترکمن داشتم آنها اعلام حمایت و پیروی از رفراندوم را اعلام کردند و من نیز مذاکرات و مصاحبه‌های خود با آنها را در آن زمان به رادیو دادم که پخش شد. هم‌چنین از صندوق‌هایی که بازدید می‌کردم ترکمن‌ها نیز در صفوف رأی‌گیری حضور داشتند. در واقع این حرف که آنها در رفراندوم شرکت نکردند شبهه‌ای بود که توسط سران چریکی فدایی خلق و عناصر منافق زده می‌شد.

- غائله گنبد چگونه به پایان رسید؟

بین سران ترکمن و اعضای اعزامی هیأت دولت جلسه‌های متعددی برگزار شد و خواسته‌های طرفین مطرح گردید که در نتیجه فرمان آتش‌بس و ترک مخاصمه در 14 فروردین بسته شد و ارتش امنیت گنبد را در دست گرفت. متن توافقنامه ترک مخاصمه که بین نیروهای درگیر در گنبد با حضور ترکمن‌ها انجام شد شامل انتقال سریع مجروحین به بیمارستان‌ها و عقب‌نشینی کامل طرفین از سنگرها و مواضع دفاعی خود و پاکسازی شهر و هم‌چنین حفظ نظم شهر برعهده ارتش بود. با اعلام خبر توافقنامه ترک مخاصمه از رادیو مردم به خیابان ریخته و شادی کردند. و در واقع این چریک‌های فدایی خلق و حزب توده و کمونیست‌ها بودند که دست به توطئه زدند و قصد به راه انداختن جنگ داخلی را به منظور ضربه زدن به انقلاب داشتند که موفق نشدند.

پی نوشت:

*استاد دانشگاه و پژوهشگر تاریخ انقلاب


  • هیچ نظری یافت نشد

نظر خود را اضافه کنید

0
نظر شما به دست مدیر خواهد رسید

یادداشت روز

بیت‌المقدس و دوگانگی رفتاری آمریکا

دکتر رضا اختیاری امیری، بنیاد هابیلیان

از تاریخ‌نگاری شفاهی تروریسم غافل نشویم

محمد حسین‌زاده، بنیاد هابیلیان

زنی با نقاب «حقوق بشر» اما همپای شیطان

دکتر حامد رحیم‌پور، بنیاد هابیلیان

پایان رقص با مارها

دکتر رضا اختیاری امیری، بنیاد هابیلیان

روزشمار وقایع تروریستی ایران

شنبه یکشنبه دوشنبه سه شنبه چهارشنبه پنج شنبه جمعه
4
تاریخ : 1358/09/04
12
تاریخ : 1358/09/12
16
تاریخ : 1358/09/16
17
تاریخ : 1358/09/17
18
تاریخ : 1358/09/18
19
تاریخ : 1358/09/19
20
تاریخ : 1358/09/20
21
تاریخ : 1358/09/21
23
26
27
28
29
30
آخرین مطالب

«ارتش جدید سوریه» نشان‌دهنده اعتیاد آمریکا به تروریسم

دکتر حامد رحیم‌پور، بنیاد هابیلیان
آمریکا در روزهایی که حمایت اطلاعاتی‌اش از داعش در بوکمال نتوانست این تروریست‌ها…

شهید نصرالله خاندانی

شهید استان کرمان
شغل: کارمند آموزش‌وپرورش تاریخ تولد: 4آذر1328 محل تولد: کرمان تاریخ شهادت:…

شهید قانع‌ مقابل کوچک‌‌ترین انحرافات می‌ایستاد

خاطرات شهدای ترور (قسمت نودوششم)
انحراف قبل از انقلاب انحراف كوچكی در يكی از همکاران شهید قانع پيش آمده بود كه…

یادواره «1870 شهید ترور استان کردستان» 27آذر در سنندج برگزار می‌شود

در نشست خبری دبیرکل بنیاد هابیلیان در سنندج مطرح شد
نشست خبری با اصحاب رسانه استان کردستان با موضوع «یادواره 1870 شهید ترور…

بیت‌المقدس و دوگانگی رفتاری آمریکا

دکتر رضا اختیاری امیری، بنیاد هابیلیان
از زمان موجودیت ایالات متحده آمریکا، رهبران این کشور همواره خود را مدافع آزادی…

ایران قربانی ترور و پرچمدار مبارزه با تروریسم است

دبیرکل بنیاد هابیلیان در سخنرانی قبل از خطبه‌های نمازجمعه سنندج
دبیرکل بنیاد هابیلیان با یادآوری ۱۷هزار شهید ترور کشور، گفت: ایران خود قربانی…

ردپای کشورهای استعمارگر در تمام حوادث تروریستی مشهود است

دبیرکل بنیاد هابیلیان در نشست علمی تروریسم در کردستان
دبیرکل بنیاد هابیلیان کشور گفت: در تمام موارد از حوادث بی‌رحمانه تروریستی از…

ترور برای دستیابی به اهداف خاص سیاسی و اجتماعی انجام می‌شود

جامعه‌شناس دانشگاه آزاد سنندج در نشست علمی تروریسم در کردستان
استاد جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج گفت: ترور، قتل‌هایی است که با…

حرکت‌های تروریستی در دنیای مدرن به شکل حملات انتحاری است

عضو هیئت‌علمی دانشگاه آزاد سنندج در نشست علمی تروریسم در کردستان
استاد تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی سنندج گفت: حرکت‌های تروریستی در دنیای مدرن به…

کردستان به لحاظ استراتژیکی در کشور از اهمیت تعیین‌کننده‌ای برخوردار است

کارشناس بنیاد هابیلیان در نشست علمی تروریسم در کردستان
پژوهشگر حوزه تروریسم و کارشناس بنیاد هابیلیان گفت: کردستان در تاریخ کهن این…

جریان‌های تکفیری حرکات وارداتی و متکی به عنصر خارجی است

مدیر میز تکفیر هابیلیان در نششست علمی تروریسم در کردستان
مدیر میز تکفیر بنیاد هابیلیان گفت: جریان‌های تکفیری در استان کردستان جریان…
مطالب پربازدید

عوامل جندالشیطان قصد ترور و انفجار در ایرانشهر را داشتند

به مناسبت عملیات ایذایی گروهک جندالشیطان در چاه جمال ایرانشهر

عامل انتحاری منافقین در پوشش زن باردار آیت‌الله دستغیب را به‌شهادت رساند

به مناسبت سالروز شهادت شهید آیت‌الله دستغیب؛ مصاحبه با همسر شهید

زنی با نقاب «حقوق بشر» اما همپای شیطان

دکتر حامد رحیم‌پور، بنیاد هابیلیان

گروهک کومله پیکر بی‌جان همسرم را کنار جاده رها کرده بود

گفت‌وگوی هابیلیان با همسر شهید افشاری

برگزاری شب خاطره و گرامیداشت شهید ترور ملامحی‌الدین بیانی در سنندج

باحضور مسئولان استانی کردستان و دبیرکل بنیاد هابیلیان

چرا منافقین تنها پسرم را از من گرفتند

نامه مادر شهید مسعود مخبری به کمیسرعالی حقوق‌‎بشر سازمان ملل

برگزاری نشست علمی با موضوع «بررسی زمینه‌ها و تاریخچه تروریسم در کردستان»

به همت بنیاد هابیلیان و دانشگاه آزاد اسلامی سنندج

ایران قربانی ترور و پرچمدار مبارزه با تروریسم است

دبیرکل بنیاد هابیلیان در سخنرانی قبل از خطبه‌های نمازجمعه سنندج

اسناد عملیات انتحاری منافقین برای ترور شهید دستغیب

به مناسبت سالروز شهادت سومین شهید محراب

دیدار با خانواده‌ شهدای ترور اهل‌سنت سنندج

در راستای برگزاری یادواره شهدای ترور استان کردستان